แหล่งที่มา : http://www.thaiscreenprinting.or.th      คุณวิรัตน์ อ่องจันทร์

จากปัญหาลิขสิทธิ์แบบตัวพิมพ์ สู่การพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทย
ผลกระทบปัญหาลิขสิทธิ์แบบตัวพิมพ์ไทยต่ออุตสาหกรรมการพิมพ์ ในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมา ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะปัญหาของความไม่เข้าใจในการใช้แบบตัวพิมพ์ หรือไม่เข้าใจถึงปัญหาของลิขสิทธิ์ว่า แบบตัวพิมพ์มีลิขสิทธิ์หรือไม่ ซึ่งก็ยังไม่มีใครที่จะกล้าฟันธง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เจ้าของแบบตัวพิมพ์ก็กล่าวอ้างว่าแบบตัวพิมพ์มีลิขสิทธิ์ โดยยกเหตุผลต่าง ๆ มาประกอบ อาทิเช่น แบบตัวพิมพ์ที่สร้างขึ้นถือว่าเป็นซอฟต์แวร์ เมื่อเป็นซอฟต์แวร์ก็ถือว่าเป็นลิขสิทธิ์ได้ ส่วนฝ่ายผู้ใช้ก็มองว่าแบบตัวพิมพ์เป็นตัวอักษร ซึ่งเป็นสมบัติของชาติไม่ถือว่าเป็นลิขสิทธิ์ของคนใดคนหนึ่ง
นอกจากนี้ยังมีความกังวลของผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมการพิมพ์ เกี่ยวกับผู้ที่ต้องรับผิดต่อลิขสิทธิ์แบบตัวพิมพ์ ใครคือผู้ที่ต้องรับผิดในการใช้แบบตัวพิมพ์ หากแบบตัวพิมพ์นั้นๆ มีลิขสิทธิ์ จะเป็นผู้จ้างงาน (เจ้าของงาน), บริษัทรับออกแบบ, ร้านแยกสี หรือบริษัทรับจ้างพิมพ์ ใครกันแน่ต้องรับผิด ก็ยังเป็นคำถามที่ต้องหาข้อสรุปกันต่อไป
จากปัญหาข้างต้นทำให้สหพันธ์อุตสาหกรรมการพิมพ์ ได้รับการร้องเรียนจากสมาชิกเพื่อให้สหพันธ์ฯ เข้ามาดูแลปัญหาเกี่ยวกับแบบตัวพิมพ์ไทย ทางสหพันธ์ฯ จึงมีการประชุมและปรึกษาหารือในประเด็นปัญหาต่างๆ เกี่ยวกับแบบตัวพิมพ์ โดยมีข้อสรุปในการบรรเทาปัญหาแบบตัวพิมพ์ในเบื้องต้นคือ การสนับสนุนให้มีการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทย เพื่อเป็นทางเลือกให้กับผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมการพิมพ์ ซึ่งเป็นแบบตัวพิมพ์ที่พัฒนาเพื่อแจกจ่ายให้ใช้ฟรี จากนั้นได้มอบหมายให้ชมรมการจัดพิมพ์อิเล็กทรอนิกไทย เป็นผู้ร่างโครงการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทย นำเสนอคณะมนตรีในสหพันธ์ฯ ได้พิจารณา และอนุมัติให้มีอนุกรรมการขึ้นมาชุดหนึ่ง เพื่อเป็นคณะทำงานในการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทย

 
คณะอนุกรรมการ โครงการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทย ประกอบไปด้วย ตัวแทนของสมาคม และชมรมต่าง ๆ ทั้ง ๙ องค์กร ได้แก่ สมาคมการพิมพ์สกรีนไทย, สมาคมการบรรจุภัณฑ์ไทย, สมาคมบรรจุภัณฑ์กระดาษลูกฟูกไทย, กลุ่มอุตสาหกรรมการพิมพ์และบรรจุภัณฑ์กระดาษ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย, สมาคมแยกสีแม่พิมพ์เพื่ออุตสาหกรรมการพิมพ์ไทย, ชมรมการจัดพิมพ์อิเล็กทรอนิกไทย, สมาคมการพิมพ์ไทย, สมาคมส่งเสริมวิชาการพิมพ์ และสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย พร้อมด้วยการสนับสนุนจาก สมาคมนิตยสารแห่งประเทศไทยและสมาคมโฆษณาธุรกิจแห่งประเทศไทย ร่วมกันดำเนิน “โครงการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทย” เมื่อเริ่มโครงการ คณะทำงานได้ประชุมระดมสมอง เพื่อพิจารณาและวางกรอบการดำเนินงานให้บรรลุตามวัตถุประสงค์ของโครงการ ทั้งรูปแบบของการพัฒนาแบบตัวพิมพ์, การจัดหารายได้ และการประชาสัมพันธ์โครงการ สำหรับรูปแบบของการพัฒนานั้น ได้นำเอาแบบตัวพิมพ์รุ่นเก่า มาพัฒนาให้เป็นแบบตัวพิมพ์รุ่นใหม่ชนิด OpenType และมีการเข้ารหัสแบบ Unicode การนำเอาแบบตัวพิมพ์รุ่นเก่ามาพัฒนานั้น มีความสอดคล้อง และเป็นความต้องการของผู้ใช้ในอุตสาหกรรมการพิมพ์ เรียกร้องต้องการให้นำเอาแบบตัวพิมพ์รุ่นเก่า ที่มีการใช้กันอยู่อย่างแพร่หลาย นำกลับมาพัฒนาปรับปรุงให้ทันสมัยและมีประสิทธิภาพ รองรับการใช้งานร่วมกับเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ที่ทันสมัย หลายคนยังกลัวว่าแบบตัวพิมพ์เก่า ๆ เหล่านี้ หากไม่มีใครนำไปพัฒนาต่อยอด ก็จะถูกปล่อยทิ้งให้ตายไป หรือหายไปจากการนำมาใช้งานออกแบบสิ่งพิมพ์ เสียดายภูมิปัญญาของคนรุ่นเก่า ที่ได้ออกแบบตัวพิมพ์เหล่านี้ไว้ ดังนั้นคนรุ่นใหม่ที่เข้าใจเทคโนโลยี ก็ไม่ควรจะนิ่งนอนใจ ต้องนำแบบตัวพิมพ์รุ่นเก่าทั้งหลาย มาพัฒนาให้เป็นแบบตัวพิมพ์รุ่นใหม่ที่เป็นมาตรฐานสากล ดังคำกล่าวที่ว่า "ภาษาคือเครื่องมือสำคัญ ที่ทำให้ชาติดำรงอยู่ได้ ภาษาคือสะพานเชื่อมตัวตนของชนชาติจากอดีตถึงปัจจุบัน ตัวพิมพ์คือเครื่องมือสำคัญ ที่ทำให้ภาษาดำรงอยู่ได้ แบบตัวพิมพ์ที่พัฒนาทันกระแสการเปลี่ยนแปลง คือโครงสร้างแกร่งของสะพานที่เชื่อมโยงตัวตนของชาติ จากปัจจุบันสู่อนาคค" 
 
วัตถุประสงค์ของโครงการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทย
๑. เพื่อส่งเสริมให้มีการพัฒนาและการใช้แบบตัวพิมพ์ไทย อย่างถูกต้องเหมาะสม
๒. เพื่อช่วยลดปัญหาข้อพิพาทเรื่องลิขสิทธิ์แบบตัวพิมพ์
๓. เพื่อเป็นต้นแบบในการนำเอาแบบตัวพิมพ์รุ่นเก่า มาพัฒนาให้สามารถใช้ร่วมกันได้กับซอฟต์แวร์ และระบบปฎิบัติการสมัยใหม่
๔. เพื่อให้วงการออกแบบ, ผู้ประกอบการทางด้านงานพิมพ์ และประชาชนทั่วไป ได้มีทางเลือกในการใช้แบบตัวพิมพ์ไทย ในจำนวนที่มากขึ้น
๕. เพื่อประชาสัมพันธ์ให้ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมการพิมพ์ และผู้ที่เกี่ยวข้อง ได้รู้จักกับแบบตัวพิมพ์ชนิด OpenType ที่มีการพัฒนา และอนุญาตให้นำไปใช้ฟรี อาทิเช่น ชุดแบบตัวพิมพ์ TH ของกรมทรัพย์สินทางปัญญา ร่วมกับ ZIPA, ชุดตัวพิมพ์ TEPC ของชมรมการจัดพิมพ์อิเล็กทรอนิกไทย เป็นต้น
 
หลักการ
๑. พัฒนาแบบตัวพิมพ์ชนิด OpenType Font ที่สามารถใช้งานได้บนระบบปฏิบัติการและโปรแกรมประยุกต์สมัยใหม่ จากแบบตัวพิมพ์เก่าชนิด Postscript/TrueType Font ที่เจ้าของลิขสิทธิ์ไม่ประสงค์จะพัฒนาต่อ และยินดีให้นำไปพัฒนาให้ทันสมัยต่อได้ ภายใต้เงื่อนไขที่แบบตัวพิมพ์นั้น จะต้องถูกออกแบบไว้อย่างน้อย ๒ สไตล์ คือ ตัวธรรมดา และตัวหนา
๒. ลิขสิทธิ์ในแบบตัวพิมพ์ที่พัฒนาขึ้น เป็นของสหพันธ์อุตสาหกรรมการพิมพ์
๓. เผยแพร่แบบตัวพิมพ์ที่พัฒนาเสร็จแล้ว ด้วยสัญญาอนุญาตชนิด Open Font License เป็นการอนุญาตให้ใช้แบบตัวพิมพ์ได้ฟรี และสามารถนำไปพัฒนาต่อยอดได้ แบบตัวพิมพ์ที่พัฒนาแล้วจะต้องนำไปเผยแพร่ และอนุญาตให้ใช้ฟรีด้วย 
 
ข้อกำหนดทางเทคนิคของแบบตัวพิมพ์
๑. เป็นแบบตัวพิมพ์ชนิด OpenType Font ซึ่งมีการเข้ารหัสอักษรแบบ Unicode
๒. ใช้ได้กับระบบปฎิบัติการ Mac OSX, Windows XP, Vista และ Linux
๓. ใช้ได้กับโปรแกรมประยุกต์ของไมโครซอฟต์ ชุด Office 2003 เป็นต้นไป และอะโดบี้ซิสเต็มส์ ชุด CS1 เป็นต้นไป
๔. ประกอบด้วยตัวอักขระไทย ละติน และเครื่องหมายสัญลักษณ์ ตามมาตรฐานที่กำหนดโดยคณะทำงานฝ่ายเทคนิค
แนวทางของการดำเนินงาน
เป้าหมายของการพัฒนาจำนวน ๒๐ แบบตัวพิมพ์ ระยะเวลาภายใน ๒ ปี ในช่วงแรกจะมีการพัฒนา ๑๐ แบบตัวพิมพ์ กำหนดเสร็จเดือนมีนาคม ๒๕๕๑ แบบตัวพิมพ์ทั้ง ๑๐ แบบ เป็นการคัดเลือกจากแบบตัวพิมพ์เก่าๆ ที่ไม่ได้รับการพัฒนาต่อแล้ว โดยจะส่งให้ผู้พัฒนาแบบตัวพิมพ์นำไปพัฒนาให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของโครงการ โดยที่จะจะต้องผ่านกระบวนการตรวจสอบคุณภาพของแบบตัวพิมพ์ ให้สามารถใช้งานได้อย่างถูกต้อง และดำเนินการจัดทำประชาวิจารณ์ ก่อนที่จะเผยแพร่แบบตัวพิมพ์ไปยังสมาชิกของสหพันธ์ฯ และบุคคลทั่วไป ซึ่งจะบรรจุใน CD-Rom และเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์
 
ร่วมด้วยช่วยกัน
เมื่อได้รับรู้ถึงรายละเอียดของโครงการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทยแล้ว ทุกท่านคงได้เข้าใจในระดับหนึ่งว่า โครงการนี้ เป็นความปรารถนาดีของสหพันธ์อุตสาหกรรมการพิมพ์ ที่ต้องการบรรเทาปัญหาของการใช้แบบตัวพิมพ์ไทย สหพันธ์ฯ มีความต้องการที่จะเป็นผู้ริเริ่ม และผลักดันให้มีการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทยที่มีประสิทธิภาพเป็นมาตรฐานสากล การพัฒนาแบบตัวพิมพ์ถือว่าเป็นอีกก้าวย่างที่จะนำไปสู่การพัฒนาระบบภาษาไทยที่สมบูรณ์ ไร้ซึ่งปัญหาในการทำงานออกแบบสิ่งพิมพ์บนระบบคอมพิวเตอร์
หากท่านต้องการเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ไทย ทางอนุกรรมการจะยินดีอย่างยิ่ง เพราะสิ่งที่เรากำลังดำเนินการอยู่นี้ ถือได้ว่าเป็นสมบัติของทุกคน ที่จะต้องร่วมกันพัฒนา ร่วมกันใช้ ทุกท่าน ทั้งตัวท่านเอง และองค์กรของท่าน สามารถให้การสนับสนุนโครงการนี้ได้จากหลาย ๆ ทาง เริ่มต้นจากการให้คำแนะนำ ข้อเสนอแนะ, สนับสนุนและบริจาค เพื่อเป็นเงินทุนในการพัฒนาแบบตัวพิมพ์ในรุ่นต่อๆ ไป การพัฒนาจะเสร็จสมบูรณ์ไม่ได้ หากไม่ได้รับความร่วมมือและการสนับจากองค์กร, หน่วยงาน และจากผู้ใช้แบบตัวพิมพ์ หากท่านเป็นผู้หนึ่งที่ใช้แบบตัวพิมพ์ ไม่ควรพลาดโอกาสดีๆ อย่างนี้ สนใจให้การสนับสนุน หรือต้องการทราบข้อมูลเพิ่มเติม ติดต่อได้ที่เจ้าหน้าที่ของสหพันธ์ฯ คุณวิรัตน์ อ่องจันทร์ หมายเลขโทรศัพท์และโทรสาร ๐-๒๙๔๔-๖๙๗๕